22 listopada 2010 11:47

Orzech włoski

Juglan regia

WYSTĘPOWANIE

Orzech włoski Juglans regia L. Jest drzewem z rodziny orzechowatych a rzędu bukowców. Należy do drzew jednopiennych. Orzech włoski wywodzi się z Europy południowej. Do Europy wschodniej i zachodniej sprowadzono go w czasach Cesarstwa rzymskiego lub nawet jeszcze wcześniej. Do Ameryki Północnej i Południowej sprowadzono w XVII w. W stanie dzikim spotykamy na Bałkanach, w południowo-wschodniej Europie, południowo-zachodnich Chinach, Azji i Himalajach. W Polsce jest drzewem pospolicie uprawianym a w ostatnich latach Polska stała się zagłębiem orzecha włoskiego. Owoce zawierają znaczne ilości witamin, takich jak witaminy E oraz B3, B5 i B6. Orzechy zawierają ponad 50% lipidów, około 11% protein i 5% węglowodanów. W owocach orzecha występują znaczne ilości soli mineralnych - potasu, fosforu i magnezu. Orzech włoski rośnie do 400 lat a owocowanie rozpoczyna koło 8-10 roku życia. Najstarszy w Polsce orzech włoski rośnie w Celbowej - wieś w gminie Puck w województwie gdańskim. Ma już 129 lat, obwód 291 cm i wysokość 23 m. Preparaty z orzecha włoskiego mają działanie bakteriobójcze w stosunku do, paciorkowców, gronkowców, bakterii duru brzusznego, czerwonki i innych, często odpornych szczepów. Działają ściągająco na błony śluzowe, przeciwkrwotocznie, grzybobójczo, przeciwzapalnie, odtruwająco, poprawiają trawienie i przyswajanie pokarmów, obniżają ciśnienie i poziom cholesterolu w krwi.

CHARAKTERYSTYKA

Pokrój: duże drzewo do wysokości nawet 25-35 m, jeśli brak konkurencji to ma krótki, gruby pień - nawet do 2 m średnicy i szeroko rozbudowaną koronę, jeśli posiada konkurencję to wyciąga się wyżej a pokrój drzewa jest szczuplejszy. Pień na małej wysokości rozwidla się w grube konary. Kora jest szara, gładka, posiada nierównomierne, wyraźne, porozrzucane bruzdy. Młode pędy miękko owłosione, zimą oliwkowozielone. Należy do drzew szybko rosnących. Posiada silny system korzeniowy.
Liście: naprzeciwległe, nieparzystopierzaste z 5-9 równowąskimi listkami, u nasady zaokrąglone, z ostrym dość długim wierzchołkiem, do 25-40 cm, rozwijają się razem z kwiatami, na przełomie kwietnia i maja. Ogonki liściowe do 5 cm długości. Liście na początku rozwoju czerwonawe, później zielonawe aż do ciemnozielonych. Jesienią przebarwiają się w żółtobrązowe.
Kwiaty: męskie w postaci zwisających kotków długości 5-10 cm, żeńskie zgrupowane po 2-5 na jednorocznych krótkopędach.
Owoce: owoc powszechnie nazywany orzechem jest kulisty lub lekko owalny, nibypestkowiec, nasiono zwane jądrem jest częścią jadalną, dojrzałe owoce orzecha mają kształt owalny, długości 4-5 cm, i średnicę 3-4 cm. Owoce dojrzewają we wrześniu, październiku, i spadają z drzewa w zielonej lub brązowej okrywie, zazwyczaj już popękanej.
Rozmnażanie: z nasion i wegetatywnie.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE

Drzewa orzecha są światłolubne i wymagają dobrego nasłonecznienia. Orzechy włoskie mają dosyć duże wymagania co do wytrzymałości na mróz. Spadki temperatur poniżej 250 C powodują uszkodzenia pni i gałęzi. Temperatury poniżej 350C mogą być dla drzew śmiertelne. Wiosenne przymrozki mogą natomiast uszkodzić wrażliwe bardzo na spadki temperatur pąki kwiatowe. Jednakże orzech włoski ma duże zdolności regeneracyjne. Dobrymi terenami pod zakładanie sadów orzechowych są zbocza. Stanowisko słoneczne i ciepłe, gleba żyzna i stosunkowo wilgotna.

CHOROBY I SZKODNIKI

Orzech włoski często cierpi na antraknozę wywoływaną przez grzyba Gnomonia leptostyla. Objawami antraknozy się żółtawe, brunatniejące, okrągłe plamy na liściach. Początkowo plamy występują na końcówkach liści. Następnie plamy powiększają swoją powierzchnię i zlewają się w brunatne skupienia. Porażone liście usychają. Owocniki grzyba pojawiają się na spodzie liści. Na owocach również można zaobserwować zagłębione, brunatnoczarne plamy. Wcześnie porażone owoce giną. Większość porażonych owoców przedwcześnie opada. Skuteczna walką z tą chorobą jest zbiór i niszczenie porażonych owoców i liści, w których owocuje grzyb. Stosuje się również opryski Miedzianem 50 WG po ukazaniu się pierwszych liści i przed kwitnieniem.

Groźnymi szkodnikami orzecha są szpeciel pilśniowiec orzechowy i mszyce.

GATUNKI

Na świecie rośnie około 15 gatunków orzecha. Z tego w Polsce wystepują: najbardziej znany Orzech włoski Juglans regia (opisany wyżej) oraz mniej popularne; Orzech czarny Juglans nigra, Orzech szary Juglans cinerea oraz rzadko spotykany u nas Orzech sercowaty Juglans cirdiformis i Orzech japoński Juglans sieboldiana.

Orzech czarny Juglans nigra pochodzi z wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Drzewo osiąga wysokość do 30 m, w miejscu pochodzenia osiągają nawet wysokość 50 m. Posiada szeroką, kulistą koronę. Początkowo rośnie dość szybko. Pień pokryty czarną, głęboko bruzdowaną korowiną. Młode pędy miękko owłosione, zimą oliwkowozielone. Liście długości 30-60 cm, 15-23 listkowe. Listki podłużnie jajowate, długości 6-12 cm, u nasady zaokrąglone, z ostrym, dość długim wierzchołkiem, drobno piłkowane, gruczołowato owłosione, młode obustronnie a starsze jedynie od spodu. Owoce kuliste, średnicy 3-5 cm, o szerokiej i silnie aromatycznej zewnętrznej, zielonej okrywie. Łupina orzecha gruba bruzdowana, czarnobrązowa. Orzechy dojrzewają we wrześniu - październiku i spadają z drzewa w zielonej bądź już brązowawej okrywie. Owoce orzecha są niesmaczne. Od XVII wieku orzech czarny jest znany w Europie i bywał sadzony w parkach. W Polsce jest to drugi gatunek orzecha co do częstości występowania po orzechu włoskim. Orzech czarny wytrzymały jest na niskie temperatury. Bardzo cenne drzewo parkowe. Drewno o ciemnobrunatnym zabarwieniu było dawniej wysoko cenione w meblarstwie artystycznym.

Orzech szary Juglans cinerea można znaleźć w Parku w Żelazowej Woli. Drzewo osiąga wysokość do 25 m, posiada szeroką, gęstą i kopulastą koronę. Posiada szarą korę, która u starych okazów staje się głęboko bruzdowana. Pędy, liście i owoce gruczołowato owłosione i lepkie. W zimie gałązki i pędy szare. Liście bardzo duże, długości 25-60 cm, 11-19 listkowe. Siedzące, szeroko lancetowate, długości 6-12 cm, drobno piłkowane. Owoce wydłużone, długości 4-7 cm, zebrane po 3-5. Zewnętrzne okrywy owłosione, gruczołowate i lepkie. Jądro orzecha bardzo tłuste, i niesmaczne. Orzechy dojrzewają we wrześniu lub październiku. Orzecha szarego czasem spotykany w naszych parkach. Jest bardziej wytrzymały na mrozy niż orzech czarny i rośnie szybciej niż on. Najlepiej rośnie na glebach wilgotnych, ale nie podmokłych. Cenne i oryginalne drzewo parkowe.

UWAGI

Orzech może wywoływać niekorzystne działanie na inne rośliny, dlatego nie należy sadzić innych roślin w jego okolicy. Powodują to takie składniki z grupy flawonoli, kemferole, zawarte w suchych liściach natomiast w świeżych liściach taki składnik jak juglon charakterystyczny dla wszystkich orzechowatych. Juglon powoduje zahamowanie wzrostu innych roślin, również gleba wokół orzecha jest przesączona tym składnikiem.

(KLAUDYNA)

[ Komentarze ] [ Dodaj komentarz ]