22 listopada 2010 10:36

Morela zwyczajna

Prunus armeniaca

WYSTĘPOWANIE

Morela należy do rządu różowców (Rosales L.), rodziny różowatych (Roaceae Juss.), podrodziny śliwowych (Prunoideae Focke). Morela pochodzi z Chin i była tam uprawiana już około 400 lat p.n.e. W Armenii około 200 lat p.n.e., w Grecji około 100 lat p.n.e. pod nazwą malum armeniacum. W Polsce morele zaczęto uprawiać dopiero prawdopodobnie od połowy XVI w. Morela dziko występuje w środkowej Azji, w zachodnim i wschodnim Tien-Szanie, oraz w Chinach od wschodniego Tybetu po Góry Pekińskie. W Polsce drzewa moreli żyją przeważnie 15 - 20 lat.

CHARAKTERYSTYKA

Pokrój: drzewo wysokości do 5-8 m, korona kulista spłaszczona, wyjątkowo stożkowata. Pień średnicy do 30 cm z korą ciemną, szarobrązową, podłużnie pękająca, z dużymi przetchlinkami. Pędy czerwonawo- lub zielonawobrązowe, błyszczące, z licznymi przetchlinkami. Pąki zaokrąglone, osadzone po 1-3 w kątach liści i pęczkami, po kilka, na krótkopędach. System korzeniowy rzadki, wrastający w glebę ukośnie, nieco podobny do systemu korzeniowego brzoskwini. Korzenie mają charakterystyczną czerwoną barwę. W krajach ciepłych drzewa moreli osiągają czasem 10, a nawet 17 m wysokości i średnicę pnia 60 cm.
Liście: liście okrągławe do jajowatych, u nasady zaokrąglone, do płytko sercowatych, na wierzchołku wyciągnięte w krótki ostry czubek, przeciętnie 6-9 cm długości i 3-8 cm szerokości. Liście są nagie, rzadko z kępkami włosków w kątach nerwów. Brzegi liścia u gatunku drobno, równomiernie piłkowane, u odmian uprawnych przynajmniej w górnej części nierównomiernie i grubo, ale tępo piłkowane. Ogonki liściowe są cienkie długości 25-30 mm, z 1-6 gruczołkami w pobliżu nasady blaszki.
Kwiaty: średnicy 25-30 mm, białe lub różowe, siedzące, po 1 w pąku, dno kwiatowe cylindryczne, ciemno - zielono - purpurowe, z ciemnoczerwonawymi, tępymi, owalnymi działkami kielicha. Kwiaty rozwijają się przed liśćmi. Pąki kwiatowe występują na długopędach po 1 lub 2 obok pąka liściowego.
Owoce: kulistawe, odwrotnie jajowate do kulistych spłaszczonych, często nierównobokie, długości 2 - 5,5 cm, czasem osiągają długość 8 cm, średnicy 1,5 - 5 cm, białawe, żółtawe, żółtopomarańczowe do pomarańczowo - czerwonych, przeważnie ze słabym lub silniejszym rumieńcem, owoce są krótko omszone lub nagie. Owoce osiągają masę od 9 - 90 g, średnio 40 g. U form dzikich miąższ często włóknisty i cierpkawy, czasem nieco przyrośnięty do pestki. Pestka płaska z dwoma bocznymi żebrami, nasiona gorzkie lub słodkie.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE

Morela najlepiej rośnie na glebach przepuszczalnych, ciepłych i żyznych, oraz na stanowiskach wyżej położonych. Znosi również dobrze gleby suche i skaliste. Ma mniejsze wymagania co do opadów niż brzoskwinia jak również ma krótszy okres wegetacji od brzoskwini co pozwala na lepsze dojrzenie jej drewna przed zimą. Drzewa moreli trudniej regenerują przemarznięcia niż drzewa brzoskwini. Wskutek przemarznięć pędy atakowane są przez grzyby i bakterie przez co często w lecie gwałtownie więdną i zasychają. Pąki kwiatowe przemarzają w zimie w temp. Od - 160C - 210C, pąki liściowe i drzewa w temp. Od - 200C do - 280C.

CHOROBY I SZKODNIKI

Morela w warunkach klimatu polskiego częściej jest atakowana przez choroby grzybowe niż przez szkodniki. Atakowana jest przez takie choroby grzybowe jak dziurkowatość liści, monilioza, raki, zamieranie pędów, i bakteryjne jak gumoza czy raki. Morela jest znacznie odporniejsza na choroby niż brzoskwinia i na ogół odmiany zalecane do uprawy w Polsce są dość odporne. Szczególnie odporne są morele pochodzące od moreli mandżurskiej. Atakującymi szkodnikami są najczęściej tarczniki.

ODMIANY

Odmiany wczesne:
Early Orange - drzewo rośnie silnie, tworzy koronę stożkowatą, wysoką, mało rozgałęzioną, owoce średniej wielkości, kulistoowalne, z boków spłaszczone, regularne, przy zbyt silnym owocowaniu drobnieją, skórka ciemnopomarańczowa z jaskrawo- czerwonym rozmytym rumieńcem, zajmującym więcej niż połowę powierzchni owocu. Miąższ ciemnopomarańczowy, ścisły, mięsisty, średnio soczysty, a w miarę dojrzewania bardziej soczysty, aromatyczny, bardzo smaczny. Zaczynają dojrzewać w połowie lipca, pestka średniej wielkości, owalna, regularna, lekko wypukła, bardzo dobrze oddzielająca się od miąższu. Więcej...


Goldcot - drzewo rośnie silnie, tworzy konary o szerokich kątach, owoce średniej wielkości, przy obfitym owocowaniu drobnieją, kuliste, lekko wydłużone, o powierzchni lekko guzkowatej, skórka żółtozłocista, z minimalnym rumieńcem, dość gruba, twarda, kwaśna, miąższ jasnopomarańczowy, średnio zwięzły, soczysty, słodko - kwaskowaty, lekko aromatyczny, smaczny, pestka dobrze odchodzi od miąższu, owoce dojrzewają w końcu lipca, na początku sierpnia.

Harcot - drzewo rośnie silnie, tworzy koronę wyniosłą, rozłożystą, owoce średniej wielkości lub duże, owalne lub kulistojajowate, zwężone przy szypułce, o powierzchni nieznacznie guzkowatej, skórka pomarańczowa z jaskrawoczerwonym, rozmytym rumieńcem, miąższ pomarańczowy, zwięzły, soczysty, delikatny słodki, lekko aromatyczny, smaczny, dość dobrze odchodzi od pestki, owoce dojrzewają w końcu lipca lub na początku sierpnia. Więcej...


Krasnozczekij - drzewo rośnie silnie, tworzy koronę wzniesioną, kulistą, owoce średniej wielkości lub duże, kuliste lekko, asymetryczne, skórka złocistopomarańczowa, z rozmytym ciemnoczerwonym rumieńcem, pokrywającym 10-30% powierzchni owocu, lekko omszona, miąższ jasnożółty, średnio zwięzły, średnio soczysty, słodki, dość dobrze odchodzi od pestki, owoce dojrzewają w połowie lipca.

Luizeta - drzewo rośnie silnie, tworzy duże rozłożyste korony, owoce duże kulistojajowate, wydłużone o spłaszczonych bokach, miąższ pomarańczowożółty, delikatny, soczysty, owoce dojrzewają pod koniec lipca lub na początku sierpnia.

Sophia - drzewo rośnie średnio silnie, tworzy koronę kulistą,owoce średniej wielkości, kuliste lub kuliste wydłużone, skórka jasnopomarańczowa z małym rumieńcem, bardzo słabo omszona, miąższ jasnopomarańczowy, średnio ścisły, soczysty, słodko-kwaskowaty, aromatyczny, smaczny, owoce dojrzewają już od połowy lipca zwykle z odmianą Early Orange.

Wczesna z Morden - drzewo rośnie bardzo silnie, tworzy bardzo szeroką koronę, rozłożystą, wyraźnie spłaszczoną, średnio zagęszczoną, owoce średniej wielkości, jajowate z wyraźnym dużym czubkiem, o bokach silnie spłaszczonych, skórka jasnopomarańczowa, przeważnie bez rumieńca lub z niewielkim, rdzawym, kropkowanym rumieńcem, dość silnie omszona, gruba ale delikatna, miąższ pomarańczowy, ścisły, delikatny, bez włókien, mało soczysty, lekko aromatyczny, melonowaty, mało słodki, owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, zwykle jednocześnie z odmianą Early Orange. Więcej...


Węgierska Wczesna - drzewo rośnie średnio silnie, tworzy małe korony, owoce średniej wielkości, kuliste lekko stożkowate, skórka żółta z silnym rumieńcem, niekiedy pokryta brunatnymi punktami, miąższ pomarańczowy, ścisły, soczysty, dobrze odchodzący od pestki, owoce dojrzewają na początku sierpnia.

Odmiany o średniej porze dojrzewania owoców:
Moorpark - drzewo rośnie silnie, tworzy koronę szeroką, rozłożystą, wyraźnie spłaszczoną, średnio zagęszczoną, owoce średniej wielkości, kuliste lub owalne, nieregularne, zwykle z jedną stroną większą, skórka żółtopomarańczowa z ciemnopurpurowym rumieńcem, pokrywającym prawie połowę powierzchni owocu, gruba, mocna, bardzo słabo omszona, miąższ ciemnopomarańczowy, średnio ścisły, rozpływający się, soczysty, słodki, lekko kwaskowaty, korzenny, aromatyczny, bardzo smaczny, owoce dojrzewają na początku sierpnia.

Polesskij Krupnopłodnyj - drzewo rośnie silnie, tworzy koronę szerokokulistą, owoce duże, kuliste, trochę nieregularne, o jednej połowie często większej, skórka żółtopomarańczowa, pokryta, słabym kropkowanym rumieńcem, miąższ pomarańczowy, średnio zwięzły, soczysty, słodko-kwaskowaty, smaczny, dobrze odchodzi od pestki, owoce dojrzewają na początku sierpnia.

Późna z Morden - drzewo rośnie silne, tworzy kulistą, luźną koronę, owoce średniej wielkości, kuliste, owalne, z boków spłaszczone, skórkapomarańczowa, z niewielkim, karminowym rumieńcem, średniej grubości, mocna, delikatnie omszona, miąższ pomarańczowy, ścisły, mięsisty, delikatny, słabo włóknisty, bardzo soczysty, słodki z lekkim kwaskiem, aromatyczny, bardzo smaczny, owoce dojrzewają koło połowy sierpnia.

Reliable - drzewo rośnie średnio silnie, tworzy kulistą koronę, dosyć silnie zagęszczoną, owoce średniej wielkości, kuliste lub kulistojajowate, niekiedy z boków lekko spłaszczone przy wierzchołku, skórka pomarańczowa z ciemnopomarańczowym rumieńcem, słabo omszona, średniej grubości, mocna, miąższ ciemnopomarańczowy, ścisły, z cienkimi, delikatnymi włóknami, średnio soczysty, ale w miarę dojrzewania soczystość się zwiększa, słodki, lekko aromatyczny, smaczny, owoce dojrzewają w pierwszej lub drugiej dekadzie sierpnia.

Somo - drzewo rośnie silnie, tworzy kulistą koronę, zagęszczającą się, owoce średniej wielkości, przy obfitym owocowaniu drobne, kulistoowalne, regularne, skórka ciemnopomarańczowa z kropkowanym, ciemnoczerwonym rumieńcem, pokrywającym 10-30% powierzchni owocu, nieznacznie omszona, miąższ ciemnopomarańczowy, dość zwięzły, soczysty, minimalnie włóknisty, słodki, aromatyczny, smaczny, owoce dojrzewają w drugiej połowie sierpnia. Więcej...


Odmiany późne:
Późna z Ursynowa - drzewo rośnie bardzo silnie, tworzy duże wyniosłe, kuliste korony, owoce średniej wielkości, owalne, skórka gładka, żółta z rumieńcem pomarańczowoczerwonym, miąższ żółty, ścisły, średnio soczysty, dobrze odchodzący od pestki, owoce osiągają dojrzałość zbiorczą w ostatniej dekadzie września.

(KLAUDYNA)

[ Komentarze ] [ Dodaj komentarz ]