JarzÄ…b pospolity

Sorbus aucuparia

WYSTĘPOWANIE:

Jarząb pospolity jest gatunkiem dziko występującym prawie w całej Europie aż po Kaukaz. Górna granica występowania w górach sięga 2000 m.n.p.m (Alpy). Występuję także w Polsce na całym jej obszarze. W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby stanowisk. W środowiskach naturalnych występuję na skrajach lasów, na polanach, zrębach. Jest jednym z głównych gatunków tworzących zarośla śródpolne na miedzach i łąkach. Doskonale czuje się w towarzystwie bzu koralowego, brzozy brodawkowatej i osiki.

CHARAKTERYSTYKA:

» Pokrój
Jest małym lub średniej wielkości drzewem. Dorasta do 6-12 m wys, rzadko więcej. Często jedno drzewo posiada wiele pni, tworząc coś na podobieństwo dużego krzewu. Szerokość korony dochodzi do 6 metrów. Korona z wiekiem staje się mniej lub bardziej kulista, z przewieszającymi się dojrzałymi owocami w postaci baldachów. Najszybciej rośnie w młodym wieku. Żyje 80-100 lat.

» Kora
Kora przez długi czas jest gładka zarówno na pniu jak i na gałęziach. Z wiekiem staje się podłużnie spękana, czarnoszara. Na pędach pojawiają się jaśniejsze, jasnobrązowe brodawki

» LiÅ›cie
Jarząb zrzuca liście na zimę, są one nieparzystopierzasto złożone. Pojedyncze listki są podłużnie lancetowate. Z wierzchu są intensywnie zielone, od spodu zaś lekko szarawe. Jesienią pięknie przebarwiają się na kolory od żółci, przed pomarańcz aż do czerwieni.

» Kwiaty i owoce
Kwiaty są białe, ułożone w baldachach średnicy ok. 15cm. Budowa pojedynczego kwiatu charakterystyczna dla rodziny różowatych ( do której należy jarząb). Kwitnie w maju.

Owoce są kuliste średnicy ok.0,8cm , koloru pomarańczowego lub czerwonego ( w zależności od odmiany i warunków w jakich rośnie). Bardzo liczne, zebrane w zwisające owocostany w postaci baldachów. Dojrzewają od końca sierpnia do października. Owoce mają szerokie zastosowanie w medycynie, przemyśle spożywczym (czytaj wykorzystanie). Są także bardzo lubiane w okresie zimowym przez ptaki, dla których stanowią ważne źródło pokarmu.

WYMAGANIA:

Jarząb pospolity nie jest zbyt wymagającym gatunkiem. Może rosnąc w prawie każdych warunkach. Jednak najlepiej czuje się w miejscach słonecznych do półcienistych, lubi stanowiska częściowo wilgotne. Wytrzymały na mróz. W lecie największym niebezpieczeństwem są susze, jest wrażliwy na niedobory wody. W stosunku do gleb jest bardzo tolerancyjny, najlepsze lekko kwaśne próchnicze.

ZASTOSOWANIE:

Jarzębina należy do jednych z piękniejszych drzew sadzonych w naszych parkach i ogrodach, a to za sprawa pięknego i oryginalnego pokroju i kontrastujących z tym owoców. Doskonale nadaje się do sadzenia samotnie lub w niewielkich grupach aby uwydatnić powyższe atuty. Doskonale sprawdza się także jako drzewo przydrożne i alejowe, charakterystyczne dla krajobrazu wiejskiego. Liczne odmiany maja podobne zastosowanie jak gatunek.

WYKORZYSTANIE:

Drewno jarzębiny znalazło zastosowanie w pracach stolarskich i tokarskich. Jest średnio twarde, elastyczne, charakteryzuje się pięknym układem słojów. Oprócz tego tworzy się z niego laski spacerowe, flety, klepki do beczek.

Także owoce mają bardzo szerokie zastosowanie. Można z nich robić dżemy, nalewki (słynny jarzębiak). W medycynie natulanej wyciągi z owoców stosuje się jako środek na kaszel, chrypkę.

ODMIANY:

» 'S. aucuparia supsp. moravica' - jest to podgatunek odkryty na Morawach. Od gatunku różni siÄ™ tym iż ma sÅ‚odkie owoce, pozbawione goryczki, wiÄ™ksze baldachy, owoce z wiÄ™kszÄ… iloÅ›ciÄ… Wit.C ( 60-100 mg/ 100g).

» 'Fastigiata' - odmiana wolnorosnÄ…ca o kolumnowej koronie, wysokość 5-8m i 1-1,5m szerokoÅ›ci. LiÅ›cie jak u gatunku, owocostany stojÄ…ce, nie zwisajÄ…. PÄ™dy sztywno wzniesione do góry. MaÅ‚o wymagajÄ…ca. DoskonaÅ‚a do maÅ‚ych ogrodów, jako drzewo szpalerowe wzdÅ‚uż alejek. WiÄ™cej...

» 'Pendula' - korona nieregularna, o pÄ™dach zwisajÄ…cych, czÄ™sto powyginanych, bardzo dÅ‚ugie. Pokrój podobny do wierzby pÅ‚aczÄ…cej. CzÄ™sto szczepiona na pniu. Wysokość zależy od wysokoÅ›ci pnia na którym jest szczepiona. Polecana do sadzenia samotnie w miejscach wyeksponowanych. WiÄ™cej...

UWAGI:

- Jarzębina od dawna była drzewem czczonych i cenionym przez ludy pogańskie. W Islandii uchodziła za drzewo święte. Gałązki kładzione na grobach miały być amuletami przeciwko złym mocom.

- W Skandynawii po dziś dzień wierzy się iż jarzębina chroni przed nieszczęściem.

- W Niemczech wierzy się iż gałązki jarzębiny chronią przed piorunami i dlatego na dachach wiesza się bukiety i wieńce z nich.

- W Polsce oprócz S. aucuparia powszechnie uprawia się także S. aria ( Jarząb mączny), S. intermedia ( Jarząb szwedzki ), S. thuringiaca ( Jarząb turyngski ). Wszystkie te gatunki występują w licznych odmianach, lecz wymaga to opisania w kolejnych artykułach. Więcej...

(KOSA)

[ Komentarze ] [ Dodaj komentarz ] Dnia 01.04.2010 o godzinie 03:12:55 dCIuwXaS napisa³(a): hAbIn6 knxlkdnlimxf, [url=http://clilehsswkan.com/]clilehsswkan[/url], [link=http://rkldskvwpjfr.com/]rkldskvwpjfr[/link], http://regafntcwbfa.com/ Dnia 01.06.2008 o godzinie 11:56:00 MilenuSsia ;** napisa³(a): ¦wietna tre¶æ. Na pewno mi siê przyda w szkole :)