Cis pospolity

Taxus baccata

WYSTĘPOWANIE:

Na stanowiskach naturalnych cis występuje w Europie, północnych obszarach Azji Mniejszej, Kaukazie aż po północny Iran. Na zachodnich obszarach Afryki północnej porasta górskie lasy i wąwozy do wysokości 1600 m.n.p.m. Zasięg rozproszony, kurczący się.

Przez Polskę przebiega wschodnia granica występowania cisa. Na stanowiskach naturalnych występuje rzadko, miejscowo. Największe ich skupisko w Polsce występuje w Borach Tucholskich (rezerwat Wierzchlas). Występuje tam skupisko ok. 3500 cisów, gdzie obwód pni niektórych osobników dochodzi do 250 cm. Najstarszy cis w Polsce rośnie na Śląsku (Henryków k. Lubania). Liczy sobie ok. 1250 lat.

CHARAKTERYSTYKA:

» Pokrój
Cis jest zimozielonym krzewem lub niewielkim drzewem. W naszych warunkach dorasta do 6-15 m wysokości 5-10 m. szerokości. Gałęzie szeroko rozpostarte, wzniesione do góry. Gałęzie wyrastają od samej podstawy pnia. Często wielopienny, rośnie bardzo wolno, w młodym wieku 10-15 cm rocznie, w starszym wieku wzrost zostaje zahamowany.

» Kora i drewno
Kora cienka i gładka, szaro lub czerwonobrązowa. Często łuszczy się cienkimi płatami. Drewno jest bardzo mocne, elastyczne i trwałe ( patrz Wykorzystanie). Pędy przed 2 lata są zielone, z czasem drewnieją i ciemnieją.

» Igły
Od góry ciemnozielone i błyszczące, od dołu zaś matowe i jaśniejsze. Posiadają wypukły nerw środkowy. Dł. 1-3 cm. Zwężają się ku końcowi, tworząc ostry wierzchołek. Na pędach poziomych ułożone grzebieniasto w dwóch szeregach, zaś na pędach pionowych lekko spiralnie. Żyją do 8 lat.

» Kwiaty
Cis jest rośliną dwupienną, wiatropylną. Kwiaty męskie są liczne, w żółtych główkach długości 1,5-2mm, umiejscowione w kątach igieł. Kwiaty żeńskie są mniej liczne, niepozorne. Kwitnie od III do IV.

» Nasiona
Eliptyczne, długości 6-8 mm. Otoczone są czerwoną, mięsistą osnówką. Dojrzewają w pierwszym roku. Rozsiewane przez ptaki, które je zjadają zachęcone barwna osnówką.

WYMAGANIA

Cis lubi stanowiska słoneczne do półcienistych. Może rosnąć także w cieniu, jednak czuje się tam niezbyt dobrze. W starszym wieku wytrzymały na mrozy, może podmarzać jedynie w młodości. Gleby umiarkowanie suche do lekko wilgotnych. Łatwo przystosowuje się do warunków miejskich, ma dużą zdolność regeneracji. Dobrze znosi konkurencje korzeni innych drzew.

ZASTOSOWANIE:

Cis od dawna sadzony był w ogrodach jako samotny krzew lub w niewielkich grupach. Doskonale nadaje się na strzyżone żywopłoty. Bardzo często formowany jest w postaci figur. Chętnie sadzony na cmentarzach. Nie należy sadzić do w pobliżu szkół i przedszkoli gdyż jest to roślina trująca.

WYKORZYSTANIE:

Cis od dawna był roślina poszukiwana i cenioną. Archeolodzy znajdowali rzeczy codziennego użytku zrobione z drewna cisowego. W średniowieczu służyły do wyrobu łuków, ze względu na dużą trwałość i elastyczność. Drewno cisa jest poszukiwane także w meblarstwie do wyrobu elementów dekoracyjnych. Wykorzystywany jest także przez przemył farmaceutyczny jako źródło substancji stosowanej przy leczeniu raka.

ODMIANY:

Z ciekawszych i najbardziej cenionych odmian cisa należy wymienić:
» 'Dovastonii Aurea' - odmiana o szerokim, rozpostartym pokroju, końce gałęzi lekko zwieszają się. Młode przyrosty złocistozielone. Po 10 latach dorasta do 1,5 m. wysokości. Doskonała do nasadzeń pojedynczych, ze względu na ciekawy pokrój.

» 'Fastigiata' - forma wąskokolumnowa. Gałęzie ustawione pionowo ku górze. Dorasta do 1,5 m. Wymaga stanowisk osłoniętych od wiatru. Polecana do niewielkich ogrodów.

» 'Repandens' - niska odmiana okrywowa. Dorasta do 50 cm wysokości i 1,5 m. szerokości. Gałęzie ułożone poziomo. Polecany jako roślina okrywowa do miejsc półcienistych i cienistych. Więcej...

UWAGI:

- Cała roślina (za wyjątkiem osnówek) jest trująca. Zawiera alkaliod taksynę. Szczególnie wrażliwe na nią są konie, dla któych dawka śmiertelna wynosi 50-100 g. igieł.

- Już w 1423 r. Władysław Jagiełło wprowadził prawna ochronę cisa w Polsce, mówiąc że kto wycina cisa łamie prawo i podlega karze.

- Cis odgrywał ważną role w mitologii i wierzeniach ludowych. U Celtów był drzewem świętym, dla germanów symbolem wieczności (dlatego prawdopodobnie jest często sadzony na cmentarzach).

- W Polsce często uprawiany jest także Taxus x media (Cis pośredni), będący mieszańcem Cisa pospolitego i Cisa japońskiego.

(KOSA)

[ Komentarze ] [ Dodaj komentarz ]