4 maja 2009 11:07

Klon

Acer L.

WYSTĘPOWANIE

Klon jest rośliną należącą do rodziny klonowatych (Aceraceae). Głównie występuje w Azji, Ameryce, Europie i Afryce północnej. W strefie umiarkowanej mamy około 120 gatunków. W Polsce najpospolitszym z klonów jest klon zwyczajny tzw. norweski (Acer platanoides), występuje powszechnie na całym niżu oraz w niższych terenach górskich, głównie jako domieszka w lasach liściastych i mieszanych, a także zadrzewieniach śródpolnych. Naturalnie występuje w Europie środkowej i wschodniej, od Francji po Rosję oraz w południowo-zachodniej Azji. Sadzony powszechnie w Europie oraz Ameryce Północnej zaczął się rozprzestrzeniać bardzo szybko i stał się zagrożeniem dla miejscowych gatunków. W stanach takich jak min. Nowy Jork, Wirginia czy Minnesota jego rozwój jest tępiony.

CHARAKTERYSTYKA

Pokrój: klon zwyczajny dorasta do 20-30m wysokości. Korona rozłożysta, często prawie kulista lub jajowata, gęsto ugałęziona.
Pień: prosty, regularny, średniej grubości, niezbyt wysoko rozdzielony na konary, kora u młodych drzew jasnoszara i gładka, z czasem u starszych okazów ciemnieje i podłużnie spękana (bruzdowana), nie łuszcząca się.
Pędy: młode pędy są oliwkowe lub czerwonawe, owalne i nagie.
Pąki: zimą ciemnoczerwone, na wiosnę miejscami czerwonawe i zielone, później brunatno czerwone, okryte są 2-3 parami nagich łusek (orzęsionych lekko na brzegu). Pąki wierzchołkowe są duże i jajowate, lekko zaostrzone, natomiast pąki boczne są znacznie mniejsze, wąsko jajowate i przylegające do pędu. Pąki kwiatowe przed otwarciem przyjmują odwrotnie jajowaty kształt i znacznie się powiększają. Jesienią przebarwiają się, mieniąc się w pięknej gamie żywych kolorów od żółci do czerwieni.
Liście: pojedyncze, duże (do 15cm długości), 5-7 klapowe, osadzone na długim ogonku (do 20cm), nagie, nakrzyżległe, 7 nerwowe, kąty nerwów owłosione, blaszki liściowe z obu stron błyszczące, górna strona ciemno-, dolna jasnozielona. Rozwijają się w trakcie kwitnienia, ok. 2 tygodniu po zakwitnięciu kwiatów.
Kwiaty: zielonkawożółte, obupłciowe, stosunkowo duże, zebrane w baldachogrona. Kwitnie przed rozwojem liści, przez ok. 3 tyg. Klon jest bardzo miododajny.
Owoce: tzw. noski, składają się z dwóch ulistnionych orzeszków, rozpostartych pod szerokim kątem. Rozpadają się po dojrzeniu.
Rozmnażanie: z nasion.

WYMAGANIA I ZASTOSOWANIE

Dobrze rośnie na glebach w miarę żyznych, wilgotnych i zasadowych, nie lubi gleb podmokłych lub skrajnie suchych. Młode okazy dobrze znoszą zacienienie. Klon zwyczajny jest gatunkiem odpornym na zanieczyszczenia powietrza, dlatego bardzo często wykorzystywany jest do nasadzeń miejskich. Jest również powszechnie sadzony jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach przydomowych. Drewno doskonale nadaje się do wyrobu mebli, podłogi oraz instrumentów muzycznych. Jest również dobrym drewnem na opał.

ODMIANY

Crimso King: odmiana o powolnym wzroście, młode liście koloru ciemnopurpurowego, latem aż do jesieni ciemnoczerwone.
Durmmondii: odmiana ozdobna z dwubarwnych liści: blaszka zielona z kremowo żółtym brzegiem. mrozoodporny.
Globosum: bardzo popularna odmiana wolno-rosnąca o płasko kulistej, bardzo gęstej koronie, szczepiona na wysokim pniu.
Lorbergii: osiąga 15 m wysokości, ma nieregularną koronę o dużych liściach (15cm) składających się z 5 zaostrzonych klap, z długimi ząbkami, wciętymi prawie do nasady blaszki liściowej. Całkowicie mrozoodporny. Ozdoby ze względu na fantazyjny kształt liści.
Schwedleri: odmiana o szeroko kolumnowej koronie. Ozdobą są czerwono zabarwione liście. Mrozoodporny.

GATUNKI

Do gatunków dzikorosnących flory Polski, poza Klonem zwyczajnym zaliczamy jeszcze:
Klon jaworowy, jawor (Acer pseudoplatanus): na wyżynach, w lasach górskich i pogórzu, na nizinach w sztucznych nasadzeniach w parkach, pospolity w Karpatach i Sudetach gdzie tworzy drzewostany razem z bukiem i jodłą. Drzewo dorastające 30m wysokości o szerokiej koronie. Kora szara, z czasem zaczyna się łuszczyć, u młodych pędów zielona później czerwienieje i pojawiają się na niej korkowe brodawki. Liście (8-16cm) pięcioklapowe, grubi i nieregularnie piłkowane, z wierzchu matowe i ciemnozielone, od spodu szarozielone, osadzone na długich ogonkach. Kwiaty żółto-zielone zebrane w wiechy przypominające wiszące grona. Kwitnienie w maju po rozwinięciu liści. Rośnie na glebach wilgotnych. Atropurpureis Argenteovariegatis - drzewo o nieregularnej koronie.
i charakterystycznych ciemnozielonych liściach z białymi i seledynowymi smugami i cętkami.
Atropurpureum - liście wiosną ciemne, czerwonawe; latem: ciemnozielone z ciemnopurpurowym spodem.
Brilantissimum - małe drzewko ok. 3-5m wysokości; liście zmieniające barwę z łososiowo-różowych młodych pędów poprzez zielonkawe i żółte na jesieni.
Leopoldii - odmiana lubiąca stanowiska słoneczne; liście wiosną różowe, latem żółtawe.
Prudhonice - ciekawa odmiana ze względu na zielone liście od spodu barwy purpurowej. Więcej...

Klon jesionolistny (Acer negundo): Do Polski przeniesiony z Ameryki w XVIII-XIX wieku. Występuje dość powszechnie z wyjątkiem części północno-wschodniej kraju i Pomorza. Dorasta do 20m wysokości. Korona nieregularna, szeroka, o kruchych gałęziach (łatwo łamane przez wiatr). Pień krzywy, pokryty naroślami. Kora oliwkowa z czasem brązowieje i pęka. Liście długie (15cm), składające się zwykle z 3-5 listków, osadzone na krótkich łodyżkach. Jest gatunkiem dwupiennym; kwiaty męskie zebrane w wiszące pęczki, żeńskie w grona. Dobrze rośnie na stanowiskach nasłonecznionych, glebach żyznych i wilgotnych. Odporny na suszę, mrozy oraz zanieczyszczenia powietrza. Stosowany jako roślina ozdobna. Odmiany: np. Flamingo- młode liście białe lub jasnoróżowe z zielonymi plamami, osadzone na różowych ogonkach, Odessanum: liście pomarańczowe, później złocistożółte, młode pędy biało owłosione, Variegatum: liście ciemnozielone z białymi obwódkami. Więcej...

Klon polny (Acer campestre): powszechnie spotykany na Pogórzu, na Śląsku, w dolinie Wisły, w Wielkopolsce i Kujawach. Rośnie w śródpolnych zaroślach, na ciepłych i suchych zboczach oraz w lasach dębowych. W przeciwieństwie do powyższych gatunków, drzewo niższe, dorasta do 7-10m wysokości, przy nieodpowiednich warunkach glebowych rośnie jako duży krzew wielodniowy. Liście (5-8cm) ciemnozielone, młode owłosione, dojrzałe tylko w katach nerwów, 3-5 klapowe, lekko karbowane, jesienią przebarwiają się na żółto. Kwiaty żółtozielone, zebrane w baldachy. Kwitnie w maju. Gatunek ten ma niewielkie wymagania, dobrze znosi suszę, odporny na zanieczyszczenia powietrza, choroby i szkodniki. Stosowany na żywopłot oraz do obsadzania ulic. Drewno wykorzystywane w stolarstwie i tokarstwie.

klon srebrzysty (Acer saccharinum)- do Polski trafił ze wschodnich USA i Kanady. Osiąga wys. do 40m. Korona szeroka, liście jasnozielone, a od spodu srebrno szare, jesienią przebarwiają się na żółto. Kwiaty czerwone pokrywają drzewo już w marcu. Roślina niewymagająca, łatwo rozmnaża się z nasion, odporna na mróz i szkodniki, świetnie nadaje się do zabudowy zadrzewiania miast.

Inne gatunki spotykane w Polsce to:
klon Davida- gatunek pochodzący z Chin, niewytrzymały na mrozy; posiada korę charakterystycznie ubarwioną na zielonooliwkowy kolor z białymi prążkami, kwiaty zielonożółte, osiąga wys.16m.

klon francuski - drzewo o oryginalnych skórzastych liściach, wrażliwe na niskie temperatury, rośnie do 6-8m wysokości.

klon grabolistny- gatunek pochodzący z Japonii, niewytrzymały na mrozy; liście zielone, eliptyczne, bardzo podobne do liści grabu-stąd nazwa gatunku, drzewo niskie- osiąga wys.10m.

klon japoński- gatunek pochodzący z Północnej Japonii, bardzo niski- rośnie tylko do 6m wys.; charakterystyczne purpurowe kwiaty i liście barwiące się jesienią na czerwono.

klon palmowy- bardzo wymagający i trudny w uprawie gatunek, lecz niezwykle piękny; pochodzi z Japonii i Korei; wrażliwy na mróz i suszę, wymaga wilgotnych, kwaśnych świeżych ziem; dorosła roślina osiąga 5m wysokości; liście jesienią barwią się na karminowoczerwony kolor, a czerwone kwiaty okrywają drzewo w czerwcu.

klon pensylwański -gatunek pochodzący ze Wschodniej części Ameryki Północnej; osiąga wys. 15m, liście zielone, jesienią przybierają barwę żółtą, kwiaty żółtawe; gatunek wytrzymały na niskie temperatury.

klon strzępiastokory - jeden z najładniejszych gatunków szczególnie ze względu na bardzo ozdobną, łuszczącą się korowinę, osiąga wys.12m; trudny do rozmnażania, gdyż większość nasion jest pustych; do Polski przywędrował z Chin.

klon hondoański -gatunek dorastający do 20m wys.; ciekawa, szarawa kora w zielone i białawe łuszczące się pasy; liście przebarwiają się na ciemnoczerwono bądź karminowo, kwiaty żółtawe lub zielonkawe; gatunek z Japonii.

klon Trautvettera - pochodzi z Turcji i Kaukazu, rzadko spotykany w Polsce; osiąga 15m wys.

klon ukurundzki - gatunek niski, krzewiasty, do 6m wysokości.

klon zielonokory - pochodzi z Azji Wschodniej, osiąga 10m wys., charakterystyczna zielonobiało prążkowana kora. Więcej gatunków klonów...

CHOROBY

Czerniak klonowy: grzyb, który bardzo często atakuje Klona. Powoduje powstawanie bardzo charakterystycznych, czarnych, okrągłych plamek na liściach, otoczonych żółtymi obwódkami.

CIEKAWOSTKI

» Z drewna klonu zwyczajnego, Stradivarius wykonał dolne pokrywy swoich skrzypiec.
» Poza budową instrumentów muzycznych drewno klonu wykorzystywane jest również do robienia kijów bilardowych dzięki swej wytrzymałości i mało kurczliwości (po zmoczeniu tylko nieznacznie zmienia swoje rozmiary).
» Najstarszy Klon zwyczajny w Polsce, rośnie w kamienicy niedaleko Nowego Sącza, ma ponad 260 lat.
» Najgrubszy w Polsce Klon rośnie niedaleko Gdańska w miejscowości Sulęczyno, w parku należącym do kompleksu hotelowego "Leśny Dwór". Obwód jego pnia ma 5,35m.
» Najstarszy Klon polny znajduje się w zabytkowym parku przy Muzeum w Dobrzycy (prawdopodobnie pochodzi z końca XVII wieku).

(KALA i KAROLA)

Czerwona odmiana klonu zwyczajnego

[ Komentarze ] [ Dodaj komentarz ]